درباره مجمع جهانی تقریب مذاهب اسلامی

 مساله وحدت و تقريب مذاهب اسلامی، از ديرباز همواره جز اهداف و آمال آزاد انديشان، متفکران و شخصيت‌های مصلح سياسی و مذهبی بوده و تلاش برای تحقق آن در اعصار گوناگون، با نشيب و فراز فراوان روبرو گرديده است. از ابتدای تشکيل نظام جمهوری اسلامی ايران نيز وصول به اين هدف مقدس، که متکی به ريشه های استوار در کتاب و سنت می باشد، يکی از بزرگترين اهداف رهبر کبير انقلاب، حضرت امام خمينی (ره) بوده است.

 

طرح مساله تقريب مذاهب در جهان اسلام، به معنای «نزديک شدن پيروان مذاهب اسلامی با هدف تعارف و شناخت يکديگر به منظور دستيابی به تئالف و اخوت دينی بر اساس اصول مسلم و مشترکات اسلامی»، در پی ناهمسازگري ها و تفرقه های موجود ميان جوامع مختلف اسلامی آغاز گرديد. تبعات ناشی از اين مسئله، در روابط قومی، اجتماعی، فرهنگی و اقتصادی مسلمانان هويدا گرديد. به موازات پيدايش اين اختلافات، تلاش در جهت همبستگی و وحدت ميان مسلمانان از سوی دانشمندان و مصلحان جامعه اسلامی نيز آغاز شد. در اثر اين تلاش‌ها، تا قرن ششم هجری شاهد تلاقی گسترده انديشه ميان عالمان و حاملان حديث از مذاهب مختلف اسلامی هستيم. در اين دوران، وجود مناظره های علمی بسيار ميان انديشمندان و در اغلب موارد واقع گرايی و تلاش در جهت پيشبرد مطالعات علمی و پژوهشی بدون ابراز تعصب ناروا نسبت به يک مذهب خاص، نشان از نزديکی و همسازگرايی فرق گوناگون اسلامی دارد.

 

مجمع جهاني تقريب مذاهب اسلامي ، مؤسسه اي است اسلامي، علمي، فرهنگي و جهاني با ماهیت غير انتفاعي كه به دستور حضرت آيت الله خامنه اي ، ولي امر مسلمين در سال 1369 هجري شمسي برای مدت نا محدود تأسيس شد و داراي شخصيت حقوقي مستقل است . و محل اصلي آن تهران می باشد و مي تواند در صورت ضرورت در نقاط مهم ايران و ساير كشورهاي جهان شعب يا دفاتري تأسيس كند.

 

شنبه 31 شهريور 1397 11 محرم 1440 Saturday 22 September 2018
شهیدی، سید جعفر
1395/04/29 640

شهیدی، سید جعفر

 استاد دکتر سید جعفر شهیدی (1297 – 1386 ه.ش) متولد بروجرد، فقیه، ادیب و مورخ اسلامی، دارای دکتری زبان و ادبیات فارسی از دانشگاه تهران، استاد دانشگاه تهران و رییس مؤسسه لغت‌نامه دهخدا (icps.ut.ac.ir) بود. او از شاگردان آیات عظام سید حسین بروجردی و سید ابوالقاسم خویی است.

استاد دکتر سید جعفر شهیدی (1297 – 1386 ه.ش) متولد بروجرد، فقیه، ادیب و مورخ اسلامی، دارای دکتری زبان و ادبیات فارسی از دانشگاه تهران، استاد دانشگاه تهران و رییس مؤسسه لغت‌نامه دهخدا (icps.ut.ac.ir) بود. او از شاگردان آیات عظام سید حسین بروجردی و سید ابوالقاسم خویی است.

مقام معظم رهبری در وصف ایشان گفته‌اند: «ایشان (علامه شهیدی) ادیبی فرزانه و مورخی ژرف‌نگر و انسانی والا و باکرامت و در شمار مفاخر علمی ایران زمان بودند و آثار و قلمی باارزش و ماندگار از خود بر جای گذاشته‌اند.» (پیام رهبری به مناسبت درگذشت علامه شهیدی: 25 دی‌ماه 1386)

زمانی که مجله یغما در دی‌ماه 1392 (شماره 293) مقاله‌ای درباره «عبدالله بن سعد بن ابی سرح» منتشر کرد، مرحوم شهیدی با نگارش مقاله‌ای به آن پاسخ داد. داستان پسر ابی سرح آن است که او به سلیقه خود کلام خدا را تغییر می‌داده است و پیغمبر اسلام عمل او را امضاء می‌فرموده‌اند! شهیدی در ضمن دلایل ساختگی بودن روایت می‌نویسد:

روایات فراوان در دست است که هر حدیث با قرآن مخالف بود هرچند از ما نقل‌شده باشد، باطل و ساخته است و داستان پسر ابی سرح با نص قرآن و روح نبوت و حقیقت اسلام سازگاری ندارد. قرآن کریم می‌گوید: «وَ إِنَّهُ لَکِتابٌ عَزِیزٌ * لا یَأْتِیهِ الْباطِلُ مِنْ بَیْنِ یَدَیْهِ وَ لا مِنْ خَلْفِهِ تَنْزِیلٌ مِنْ حَکِیمٍ حَمِیدٍ» (قرآن مجید، فصلت: 42 – 43) و نیز می‌گوید: «إِنْ هُوَ إِلاَّ وَحْیٌ یُوحی عَلَّمَهُ شَدیدُ الْقُوی» (قرآن مجید، النجم: 5 – 6) ... (شهیدی، بهمن 1351: 663)

استاد شهیدی در مجلد چهارم شرح مثنوی، با طرح مجدد این موضوع، ضمن آنکه تحریف قرآن را بزرگ‌ترین گناه می‌داند، نسبت به خطرات رواج چنین افسانه‌هایی و جایگزین شده آن‌ها با حقیقت هشدار می‌دهد:

داستان تحریف قرآن را که بزرگ‌ترین گناه در نظر مسلمانان است به ظن غالب، معارضان پسر ابن سرح در چنین اوقاتی ساخته و بر زبان مردم انداخته‌اند، ولی هرچند گاه مضمون آن تغییریافته است تا با نقد تاریخ سازگارتر باشد، سپس آن قسمت را که موافقت پیغمبر با تحریف کلمات باشد طرفداران پسر ابی سرح افزوده‌اند. این است داستان پسر ابی سرح، داستانی پر از ابهام، تخلیط، افسانه، تزویر و جعل که خوش‌باوری محدثان آن را در متن کتب حدیث جاویدان ساخته است و سپس چنان در ذهن خاص و عام رایج گردیده است که مولانا جلال‌الدین آن را به زبان شعر می‌سراید. اکنون می‌بینید که چگونه افسانه باگذشت زمان به‌صورت حقیقت درمی‌آید تا آنجا که عالمی عارف نیز آن را مسلم می‌انگارد[1] و اگر روزی تمام داستان‌های دینی به محک نقد علمی درآید خواهیم دید که نظیر افسانه ابن ابی سرح اندک نیست. (شهیدی، 4/73 – 74)

شهیدی در تفسیر قرآن به تفسیر قرآن به قرآن توجه دارد که اصولاً پیش‌فرض چنین روش تفسیری اعتقاد به صیانت آیات قرآن از تحریف است. او در سال 1364 ه.ش با بیان این نکته که در عصر ما جای تفسیری که بیان دارندة آنچه قرآن می‌خواهد باشد خالی است، نوشت:

تقریباً سی‌ودو سال پیش با دو سه تن از دوستان که از افاضل حوزه قم بودند، محضر مرحوم طباطبائی رفتم. ضمن سخن‌های گوناگون که به میان آمد، فرمودند: مشغول نوشتن تفسیری بر قرآن هستم. گفتم: «در حوزة اسلامی جای تفسیری خالی است که تا آنجایی که ممکن است آیه‌های قرآن را با کمک آیه‌ای دیگر تفسیر کند.» فرمودند: «از قضا مبنای من در تفسیری که می‌نویسم همین است.» خدا را سپاس که با صرف بیش از سی سال عمر، آن وظیفة خطیر را انجام داد و آن جای خالی را پر ساخت. (شهیدی، 1372: 22)

منابع

سید جعفر شهیدی (1372 ه.ش) از دیروز تا امروز، تهران (چاپ اول) نشر قطره.

ــــــــــــــــ، شرح مثنوی، ج 4

سید جعفر شهیدی: (تابستان 1377) (مقاله) تاریخ و رجال: افسانه غرانیق، مجله میقات حج، شماره 24، ص 51 تا 76.

ــــــــــــــــ، (بهمن 1351 ه.ش) (مقاله) عبدالله بن سعد بن ابی سرح، مجله یغما، شماره 293، ص 658 تا 667.

نشانی وبگاه رسمی «علامه سيد جعفر شهيدي» (alameshahidi.com) است.

 

 

[1] اشاره به ابیاتِی از مثنوی: «پیش از عثمان یکی نساخ بود کو به نسخ وحی جدّی می‌نمود» ...